Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing

De Gemeente Albrandswaard voert actief beleid op de beheersing van de risico’s die de gemeente loopt. Gekeken wordt naar de maatregelen die worden getroffen om de risico’s af te dekken. Voor de risico’s waarvoor geen maatregelen getroffen kunnen worden, bijvoorbeeld omdat het verzekeren ervan te duur zou zijn, wordt ingeschat welke buffer noodzakelijk is. Dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Op basis van de continu geïnventariseerde risico’s en de beschikbare financiële middelen (beschikbare weerstandscapaciteit) is het weerstandvermogen berekend. In dit risicoprofiel worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen benoemd en meegewogen.

Door actieve risicobeheersing heeft de gemeente in beeld wat de risico’s zijn en is het mogelijk om het weerstandsvermogen te bepalen. Alle risico’s worden voor zover mogelijk 2 maal per jaar herijkt, en er wordt continu geanticipeerd op nieuwe risico’s. Het getoonde risicoprofiel is bepaald vanuit de inventarisatie en analyse zoals uitgevoerd t/m 27 februari 2026. We kijken vanuit de huidige omstandigheden vooruit met als doel een actueel risicoprofiel te presenteren waarin rekening wordt gehouden met realistische scenario’s voor de nabije toekomst.

De belangrijkste trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op het risicoprofiel worden kort toegelicht. De gevolgen van externe invloeden zoals de geopolitieke spanningen, de nog steeds relatief hoge inflatie, de krappe arbeidsmarkt en de brandstofprijzen laten zich zien en voelen over de hele breedte van het risicoprofiel. De geïdentificeerde risico’s met betrekking tot de ondersteunende bedrijfsvoering en specifieke primaire bedrijfsfuncties zoals de uitkerings- en zorgadministratie vallen binnen het risicocluster van De BedrijfsvoeringsPartner welke u terugvindt in het overzicht met de belangrijkste risico’s.

In het afgelopen jaar hebben wij de sturing op risico's verder geprofessionaliseerd door een actieve samenwerking met de BedrijfsvoeringsPartner (DBP) en het toepassen van data gedreven risico- en peer analyses. Onze lokale risico-inventarisatie is afgezet tegen de macro-economische gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Centraal Planbureau (CPB). Hierdoor ontstaat een integraal beeld dat niet alleen naar de interne organisatie kijkt, maar ook de externe onzekerheden in de markt en de samenleving weegt en een realistisch en scherper risicoprofiel oplevert.

In dit onderdeel worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen in relatie gebracht met de risico’s van de gemeente. De gemeente kan onzekerheden positief beïnvloeden door investeringen en maatregelen te treffen.

1. Sociaal Domein (Jeugd,WMO, Participatiewet)
De financiële kwetsbaarheid binnen het Sociaal Domein wordt in belangrijke mate bepaald door externe en lastig voorspelbare ontwikkelingen.

Jeugd - De volumebeheersing in de uitvoering jeugdwet loopt achter op de landelijke trend. De kosten voor jeugdzorg blijven stijgen wat leidt tot tekorten voor gemeenten. Het aantal jeugdhulptrajecten is niet alleen toegenomen, de kosten per traject zijn eveneens gestegen. De analyses op de kosten laten zien dat met name de tariefstijgingen sneller gaan dan de rijks compensatie die daar tegenover staat. Daarnaast duren trajecten gemiddeld langer door verschillende redenen. Het is wenselijk om de capaciteit voor benodigde gemeentelijke hulpverlening aan inwoners te laten meegroeien met de ontwikkelingen, echter brengt ook dit extra kosten met zich mee. Als de capaciteit niet meegroeit vormen de werkdruk en de wachtlijsten een risico. Landelijk is er sprake van lange wachtlijsten voor specialistische jeugdzorg. De hervormingsagenda Jeugd heeft als doel de beschikbaarheid en kwaliteit van jeugdzorg te verbeteren en de gemeenten willen de regionale samenwerking hierin bevorderen, maar de uitvoering is nog niet goed vormgegeven en in ontwikkeling.  

Wmo - De Wmo is in 2025 binnen het beschikbare budget gerealiseerd, maar kent aanhoudende risicodruk doordat vergrijzing en extramuralisering in zowel de ouderenzorg als de ggz, in combinatie met ggz-wachtlijsten, leiden een toenemende vraag naar huishoudelijke ondersteuning en begeleiding. Voor Wmo blijven daarnaast tarief- en prijsontwikkelingen en de ‘wet van de kleine getallen’ (enkele kostbare trajecten met relatief groot budgettair effect) structurele factoren die de budgettaire beheersbaarheid onder druk kunnen zetten.

Participatiewet -  Het tekort op BUIG (het rijksbudget voor bijstandsuitkeringen) zet in 2025 door. Dit hangt samen met de stijging van het wettelijk minimumloon (doorwerking in bijstandsnormen) en toenemende plaatsingscomplexiteit (lagere uitstroom en langere uitkeringsduur).

2. Algemene uitkering gemeentefonds: De uitkering uit het Gemeentefonds is onze belangrijkste inkomstenbron, maar de onzekerheid over de toekomstige verdeling door het Rijk bleef in 2025 groot. Eventuele neerwaartse bijstellingen in rijksuitkeringen kunnen direct leiden tot een noodzaak voor lokale budgettaire ombuigingen.

3. Krappe arbeidsmarkt: De impact weerspiegelt de wisselwerking tussen de krappe arbeidsmarkt, verloop en verzuim. Schaarste bemoeilijkt vervanging, wat de werkdruk verhoogt en dwingt tot kostbare externe inhuur om de continuïteit te borgen.

4. Informatiebeveiliging en Privacy: Gezien de toenemende dreiging van cybercriminaliteit en de strenge eisen van de AVG, blijft dit een aanzienlijk risico voor de continuïteit en reputatie van de gemeente.

5. BedrijfsvoeringsPartner risicoprofiel: De taken die vallen onder het technische beheer en het ondersteunen van de product- en dienstverleningsprocessen van de gemeente(n) worden door DBP uitgevoerd. Hiernaast voert DBP ook primaire taken uit zoals de financiële uitkerings- en zorgadministratie. De (bedrijfsvoerings) risico’s die hierbij bestaan vormen het risicoprofiel van DBP. De gemeente deelt naar rato in het afdekken van deze risico’s. 

6. Gemeenschappelijke regelingen: Dit risico betreft onvoorziene tekorten bij regionale samenwerkingsverbanden zoals de Veiligheidsregio en de GGD.  Prijsstijgingen of nieuwe taken bij deze partners kunnen leiden tot een extra rekening voor Albrandswaard. We beheersen dit door scherp toezicht op de regionale begrotingsplannen.

7. Ontwikkelingen in de bouwsector: Bij grote projecten en onderhoud zijn we afhankelijk van prijzen en beschikbaarheid in de markt. Sterke schommelingen kunnen projecten duurder maken. We vangen dit op door prijsindexaties in contracten en een zorgvuldige planning van de uitvoering.

8. Toenemende inflatie: Inflatie zet de koopkracht van het gemeentelijk budget onder druk. We baseren onze ramingen op actuele cijfers van het CPB en sturen waar nodig op interne kosten om de algemene middelen te beschermen.

9. Huisvesting vluchtelingen: De gemeente heeft een wettelijke taak voor passende opvang en huisvesting. Onzekerheid over de instroom kan leiden tot extra kosten. We werken nauw samen met regionale partners en benutten rijkssubsidies om lokale lasten te beperken.

10. Onderwijshuisvestingsplan: Dit richt zich op de kosten voor schoolgebouwen. Onvoorziene prijsstijgingen kunnen investeringen onder druk zetten. We monitoren de voortgang van het huisvestingsplan continu en stellen binnen de meerjarenplanning (MPO) scherpe prioriteiten.

Strategische addenda (Buiten de Top 10)

Steun aan lokale verenigingen (Subsidiepartners): De gemeente houdt rekening met de financiële veerkracht van verenigingen en stichtingen. Zij zijn de motor van onze lokale samenleving. Om te voorkomen dat zij door hoge lasten hun deuren moeten sluiten, hebben we een proactieve reservering van € 250.000 opgenomen.

Voorbereid zijn op onverwachte gebeurtenissen (BCM): Albrandswaard investeert samen met DBP in het moderniseren van haar continuïteitsplannen. Dit zorgt ervoor dat de gemeente bij grote storingen of incidenten direct weet wat haar te doen staat, zodat onze dienstverlening aan de burger altijd door kan gaan.

Ruimte voor nieuwe plannen (Adaptatievermogen): Plannen voor nieuwe woningen of verbouwingen kunnen vertraging oplopen door landelijke regels over stikstof of een vol stroomnet. Door onze plannen flexibel te organiseren, kunnen we projecten aanpassen of verschuiven als dat nodig is en blijven bouwen aan de toekomst van Albrandswaard.

In het volgende overzicht worden de belangrijkste (geconsolideerde) risico's gepresenteerd die de grootste invloed hebben bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit. Bij ieder risico worden kort de beheersmaatregelen weergegeven. De lijst met de 10 belangrijkste risico’s omvat circa 85% van alle geïdentificeerde risico’s.

Voor het berekenen van het risicoprofiel voor het grondbedrijf wordt aangesloten bij het Meerjaren Perspectief Ontwikkelprojecten (MPO) 2026. Voor het grondbedrijf wordt het risicoprofiel niet gesimuleerd, maar wordt de kans van optreden maal het effect van optreden opgenomen. Hierbij is rekening gehouden of het gewaardeerde risico binnen het resultaat van het project opgevangen kan worden. Wanneer dit niet het geval is, heeft dit een effect op het risicoprofiel.

De beschikbare weerstandscapaciteit van gemeente Albrandswaard bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Zie de tabel hieronder. 

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. Deze kaart toont in één oogopslag de spreiding van de risico’s. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer vóórdat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen.

In het onderdeel kengetallen geven wij duiding aan onze financiële positie bij de jaarrekening 2025. Om een goed beeld te krijgen van de financiële positie kijken wij naar de ontwikkelingen aan de hand van een aantal belangrijke financiële kengetallen. Per kengetal geven wij de trend weer en de betekenis ervan voor onze financiële positie. Is de trend bijvoorbeeld risicovol, gunstig, of is het een directe dreiging voor de financiële gezondheid van onze gemeente?  
Ze hebben geen functie als normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht. Het reëel en structureel sluitend zijn van de begroting blijft het bepalende criterium.

In de voorgaande onderdelen is een relatie gelegd tussen het risicoprofiel van de gemeente en het benodigde weerstandsvermogen. Onze organisatie valt in klasse A (waarderingscijfer); een weerstandsvermogen dat uitstekend is. We kunnen derhalve stellen dat de organisatie er financieel uitstekend voor staat. 

Alle kengetallen zijn verbeterd ten opzichte van 2024. Geplande investeringen met bijbehorende financieringen, de fluctuerende algemene uitkering en risico’s hebben een negatieve uitwerking op enkele kengetallen. Daar tegenover staan ook positieve uitwerkingen. Het is noodzakelijk de kengetallen in de gaten te houden en financieel gezond te blijven door tijdig afwegingen en keuzes te maken indien nodig. Met name ook bij grote investeringen. De komende jaren moeten we ook blijven vasthouden aan een structureel sluitende begroting op basis van reële ramingen.